“Pilot olmak için ne yapmalıyım?” sorusunun cevabı tek bir okul ya da sınav değil, bir lisans merdivenidir. Türkiye’de bu merdiveni Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tanımlar. Bu yazı, resmî mevzuata ve kurumların kendi sayfalarına dayanarak basamakları, yaş ve sağlık şartlarını, eğitim yollarını ve havayollarının kadet programlarını anlatıyor. Herhangi bir okulu önermiyoruz; karar verirken her kurumun güncel şartlarını kendiniz kontrol etmelisiniz.
Kurallar nerede yazıyor
Pilot lisanslarının çerçevesini SHY-1 Pilot Lisans Yönetmeliği çizer. Ayrıntılar SHGM’nin SHT-FCL (Uçuş Ekibi Lisanslandırma Talimatı) belgesindedir. Talimat, Avrupa Komisyonu’nun 1178/2011 sayılı uçuş ekibi lisans düzenlemesiyle uyumlu hazırlanmıştır. Bu düzenleme Avrupa’da “EASA Part-FCL” olarak bilinir. Bu yüzden Türkiye’deki lisans adları ve basamakları Avrupa’dakiyle aynıdır.
Sağlık şartları ise ayrı bir talimatta, SHT-MED’de yer alır.
Lisans basamakları
Aşağıdaki tablo, uçak (A, “aeroplane”) kategorisinde bir havayolu pilotunun tipik yolunu gösterir. Yaşlar ve saatler SHT-FCL’deki asgari değerlerdir.
| Basamak | Ne işe yarar | Asgari yaş | Sağlık | Öne çıkan şart |
|---|---|---|---|---|
| Öğrenci pilot | Öğretmen gözetiminde eğitim uçuşu | İlk yalnız uçuş için 16 | Sınıf 2 | Öğretmen yetkilendirmeden yalnız uçamaz |
| PPL(A): hususi pilot lisansı | Ücretsiz, ticari olmayan uçuş | 17 | En az Sınıf 2 | En az 45 saat uçuş eğitimi (25 saati çift kumanda, 10 saati gözetimli yalnız) |
| CPL(A): ticari pilot lisansı | Ücret karşılığı uçuş | 18 | Sınıf 1 | Teorik sınav, eğitim kursu ve yetenek testi |
| IR: aletli uçuş yetkisi | Bulutta, göstergelere bakarak uçuş | – | – | Havayolu için çok motorlu uçakta IR gerekir |
| MCC: çok pilotlu ekip eğitimi | İki pilotlu kokpitte iş bölümü | – | – | Entegre kursta en az 25 saat teori ve uygulama |
| ATPL(A): havayolu nakliye pilotu lisansı | Ticari hava taşımacılığında sorumlu pilot (kaptan) olarak uçmak | 21 | Sınıf 1 | En az 1.500 saat uçuş, bunun 500 saati çok pilotlu operasyonda |
Tabloda bir ayrıntı dikkat çeker: ATPL’nin tamamı için 1.500 saat gerekir, ama yeni mezun bir pilotun bu kadar saati yoktur. Bu yüzden çoğu pilot kariyerine CPL, çok motorlu IR ve geçilmiş ATPL teori sınavlarıyla başlar. Havacılıkta buna “dondurulmuş ATPL” (frozen ATPL) denir. SHT-FCL’ye göre başarılan ATPL teori sınavları, lisanstaki aletli uçuş yetkisinin son geçerlilik tarihinden itibaren 7 yıl geçerlidir. Pilot havayolunda ikinci pilot olarak saat biriktirir; 1.500 saate ve diğer şartlara ulaşınca ATPL yetenek testine girip tam lisansa başvurabilir.
Entegre mi, modüler mi
SHT-FCL iki eğitim yolu tanımlar.
| Entegre ATP(A) kursu | Modüler yol | |
|---|---|---|
| Yapı | Sıfırdan başlayan ya da PPL sahibi aday, tek bir onaylı eğitim kuruluşunda (ATO) kesintisiz tamamlar | Basamaklar ayrı ayrı alınır: önce PPL, sonra saat biriktirme, CPL, IR, MCC |
| ATPL teorisi | En az 750 saat ders | PPL sahibi için en az 650 saat; CPL ve IR sahibi için 250 saat |
| Uçuş eğitimi | En az 195 saat; bunun en fazla 55 saati simülatörde | Her modülün kendi asgari saatleri vardır |
| Kime uygun | Tam zamanlı ayırabilen, tek seferde bitirmek isteyen | Çalışırken ya da adım adım ilerlemek isteyen |
Entegre kursta bir ayrıntı daha var: kursu tamamlayamayan aday, şartları sağlıyorsa daha alt bir lisans için sınava girebilir. Modüler yolun avantajı esnekliktir. Dezavantajı, toplam sürenin adayın ne sıklıkla uçabildiğine bağlı olmasıdır.
Sağlık sertifikası
SHT-MED’deki MED.A.030 maddesine göre:
- PPL için başvuran ya da sahip olanların en az 2. sınıf sağlık sertifikası olmalıdır.
- CPL, MPL ve ATPL için 1. sınıf sağlık sertifikası gerekir.
- Öğrenci pilotlar, ilgili lisans için geçerli bir sağlık sertifikası olmadan yalnız uçamaz.
SHGM’nin 2026-YKS adaylarına yönelik duyurusu yaygın bir karışıklığı da gideriyor. Üniversiteye kayıt için istenen hastane sağlık kurulu raporu ile SHGM sağlık sertifikası aynı belge değildir. SHGM, havacılık programlarına kayıt için genel bir “SHGM onaylı sağlık sertifikası” şartı aramıyor. Öğrenci pilot lisansı için ise Sınıf 2 sertifika gerekiyor. Pilotaj programına yerleşen adaylar, isterse kendi inisiyatifleriyle SHGM’nin KDM-ERP sistemi üzerinden 1. ya da 2. sınıf sertifikaya başvurup durumlarını erkenden öğrenebiliyor.
Sağlık şartlarının kapsamı ve sizin durumunuz hakkında yorum yapmıyoruz. Bunun için SHGM’nin yetkilendirdiği havacılık hekimlerine başvurmanız gerekir.
Ne okumak lazım: üniversite mi, uçuş okulu mu
SHT-FCL’deki lisans şartları yaş, sağlık, teorik sınav ve uçuş saatinden oluşur. Belirli bir üniversite bölümünden mezun olmak bu şartlar arasında yer almaz. Yine de üç farklı yol vardır.
- Üniversitelerin Pilotaj bölümleri. YÖK Atlas’ta 2026-YKS kılavuzuna dayanan veride “Pilotaj” lisans programı, burslu ve ücretli kontenjanlar ayrı sayıldığında 25 kayıt olarak listeleniyor. Bunlardan yalnızca biri devlet üniversitesinde: Eskişehir Teknik Üniversitesi Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi, 5 kişilik kontenjanla. Diğer programlar vakıf üniversitelerinde ve KKTC’deki üniversitelerdedir. Programlar 4 yıllıktır.
- Onaylı eğitim kuruluşları (ATO). Lisans eğitimini SHGM onaylı uçuş okulları verir; entegre ya da modüler kursa doğrudan başvurulabilir.
- Havayolu kadet programları. Havayolu adayı seçer, eğitimini finanse eder ve maliyeti işe başladıktan sonra geri alır.
Hangi yolun daha iyi olduğu kişiye göre değişir: bütçe, yaş, diploma isteyip istemediğiniz ve bir havayoluna bağlanmaya hazır olup olmadığınız belirleyicidir. Lisans için üniversite diploması gerekmez, ama Pilot Lisans Yönetmeliği (SHY-1, madde 16) ticari hava taşımacılığı, aletli uçuş ve öğretmenlik yetkileri için en az lise ya da dengi okul mezuniyeti ister. Bölüm seçeneklerini pilot olmak için hangi bölüm okunur yazısında ayrıntılı anlattık.
THY ve Pegasus kadet programları
THY Take-Off Cadet. Türk Hava Yolları’nın kariyer sayfasında (20 Ekim 2026’da erişildi) program şöyle anlatılıyor:
- Başvuru: Herhangi bir lisans bölümünden mezun olmak gerekiyor; mezun olmadan başvuru kabul edilmiyor. Tüm adaylardan TOEFL, IELTS ya da PTE belgesi isteniyor. Askerlik için işe ya da eğitime başlarken en az iki yıl tecil ya da tecil taahhüdü gerekiyor.
- Değerlendirme: Online İngilizce testi, psikometrik testler (PACE-A), yetkinlik değerlendirmesi (PACE-B), belge kontrolü ile boy-kilo ölçümü, İK ve teknik birim mülakatı (PACE-C), ön sağlık değerlendirmesi ve işe giriş muayenesi. THY’ye göre ön değerlendirme aşamasında 1. sınıf sağlık sertifikası istenmiyor.
- Eğitim: Teorik ve uygulamalı eğitim 18–24 ay sürüyor ve şu an THY iştiraki TAFA bünyesinde veriliyor. Eğitim süresince adaylara ücret desteği veriliyor.
- Maliyet: THY eğitim masrafını karşılıyor ve göreve başladıktan sonra 10 yıl boyunca maaştan kesiyor. İki sözleşme modeli var: Model-1’de eğitim maliyeti 170.000 Euro, Model-2’de 120.000 Euro olarak belirlenmiş. THY sözleşmede değişiklik yapma hakkını saklı tutuyor. Kişinin kendinden kaynaklanmayan sağlık sorunlarında geri ödeme istenmiyor.
- Lisans: THY’ye göre eğitim sonunda SHGM ATPL’si veriliyor. SHT-FCL’deki 1.500 saat şartı düşünüldüğünde bunun pratikteki karşılığı, yukarıda anlatılan ATPL teori kredili lisanstır.
Doğum tarihi aralığı, dil puanı ve boy-kilo gibi ayrıntılar her ilanda yeniden belirleniyor. Başvurmadan önce açık ilanın metnini okumak gerekiyor.
Pegasus Pilot Yetiştirme Programı. Pegasus’un basın bültenine göre program Ocak 2019’da başladı. 20 Ekim 2026’da Pegasus’un kariyer sayfası adayları gelecekteki fırsatlar için siteyi takip etmeye çağırıyordu. Programın güncel şartları ilanla birlikte açıklanıyor; eski ilanlardaki şartlara güvenmemek gerekir.
Ne kadar sürer, ne kadar tutar
Süre yola göre değişir. THY’nin kadet eğitimi 18–24 ay, üniversitelerin Pilotaj programları 4 yıldır. Modüler yolda süre, adayın uçuş sıklığına ve sınav takvimine bağlıdır.
Maliyet için doğrulayabildiğimiz tek resmî ve tarihli rakam THY’nin yukarıdaki sözleşme tutarlarıdır. Uçuş okullarının ücretleri okuldan okula değişir. Farkı yaratan başlıca etkenler eğitim uçağının tipi ve saatlik ücreti, simülatör saatleri, sınav ve lisans harçları, döviz kuru ve eğitim yurt dışındaysa konaklamadır. Bir okulun fiyatını değerlendirirken, teklifin bu kalemlerden hangilerini içerdiğini yazılı olarak sormak işe yarar.
Kadın pilotlar
SHT-FCL’deki lisans şartları yaş, sağlık, eğitim ve sınavlardan oluşur; cinsiyete bağlı bir şart yoktur. Pegasus da bülteninde kokpit ekiplerini cinsiyet ve ırk ayrımı gözetmeksizin kurduğunu belirtiyor.
Rakamlar ise mesleğin hâlâ erkek ağırlıklı olduğunu gösteriyor. IATA’nın Eylül 2024 tarihli raporunun aktardığı ICAO verisine göre 2021’de dünyadaki pilotların yüzde 4,7’si kadındı. Aynı rapora göre Hindistan’da havayolu pilotlarının yüzde 14’ü kadın. Bu oranlar kaynaktan kaynağa ve yıldan yıla değişiyor; Türkiye’ye özel, resmî ve güncel bir oran bulamadık.
Adım adım yol haritası
- Sağlığınızı erkenden öğrenin. Para ve zaman harcamadan önce SHGM sisteminden 1. sınıf sağlık sertifikası başvurusu yapmayı düşünün.
- İngilizcenizi geliştirin. Havacılığın dili İngilizcedir ve kadet programları uluslararası dil belgesi istiyor.
- Yolunuzu seçin. Üniversite, entegre kurs, modüler yol ya da kadet programı; her birinin bütçesi, süresi ve bağlayıcılığı farklıdır.
- Okulun onayını doğrulayın. Eğitim alacağınız kuruluşun SHGM onaylı bir ATO olduğunu belgesiyle teyit edin; emin değilseniz SHGM’ye sorun.
- Sözleşmeyi okuyun. Kadet programlarında geri ödeme süresi, iptal ve sağlık koşulları sözleşmede yazar.
- Uçuşun mantığını öğrenin. Teorik sınavlara hazırlanırken Uçak nasıl uçar? gibi temel kavramlarla başlamak işinizi kolaylaştırır.
Pilotluk, lisans alındığında biten bir eğitim değildir. Sağlık sertifikası, yetkiler ve tip eğitimleri kariyer boyunca düzenli olarak yenilenir.
